Dijital Esaretin Sonu mu? Bağlantıyı Kesme Hakkı
2026 yılına geldiğimizde, çalışma hayatının dijitalleşmesi sadece bir teknolojik dönüşüm değil, aynı zamanda sermayenin emeğe el koyma biçimlerinde radikal bir değişimi de beraberinde getirdi. proletarya.com olarak bu yazımızda, evden çalışma modelinin kalıcılaşmasıyla birlikte gündeme gelen 'Bağlantıyı Kesme Hakkı' (Right to Disconnect) kavramını Marksist bir perspektifle ele alıyoruz.
Mutlak Artı-Değerin Modern Yüzü
Karl Marx'ın Kapital'de tanımladığı 'mutlak artı-değer' üretimi, iş gününün uzatılması esasına dayanır. Günümüzde akıllı telefonlar ve sürekli çevrimiçi olma zorunluluğu, iş gününü 24 saate yayarak mesai saatleri ile dinlenme zamanı arasındaki sınırı ortadan kaldırmıştır. İşçinin evini aynı zamanda bir ofise dönüştüren bu süreç, sermayenin sabit maliyetlerini işçiye yüklerken (elektrik, internet, mekan), işçinin yeniden üretim sürecini de gasp etmektedir.
2026 Türkiye İş Kanunu ve Mücadele
Türkiye'de 2026 başında yürürlüğe giren yeni yönetmelikler, uzaktan çalışan işçilere mesai saatleri dışında dijital iletişim araçlarını kapatma hakkı tanısa da, uygulamada 'performans baskısı' bu hakkın önündeki en büyük engeldir. Bağlantıyı kesme hakkı, sadece bireysel bir tercih değil, kolektif bir sınıf mücadelesi talebi olarak yükselmelidir.
- İş kanununda net tanımlamalar yapılmalı.
- Dijital gözetim araçları (keyboard loggers, webcam izleme) yasaklanmalı.
- Mesai dışı gönderilen her mesaj 'fazla mesai' statüsünde ücretlendirilmeli.
Sonuç olarak, teknoloji nötr değildir. Teknolojinin kimin çıkarına kullanılacağı, sınıf mücadelesinin gücüne bağlıdır. proletarya.com üzerinden sınıfın dijital haklarını savunmaya devam edeceğiz.